<li id="0pnsj"></li><small id="0pnsj"><dd id="0pnsj"></dd></small><object id="0pnsj"></object>
  • <th id="0pnsj"><big id="0pnsj"></big></th>

  • <nav id="0pnsj"><code id="0pnsj"><address id="0pnsj"></address></code></nav>
  •  

    ??ME SULARININ KAL?TES?N? ETK?LEYEN FAKT?RLER

    Prof. Dr. Semih ÖTLE? - Hande SAKACI  /Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, G?da Mühendisli?i Bölümü

     

    Su, insanlar ba?ta olmak üzere canl?lar?n temel ihtiyaçlar? aras?ndad?r. Su kalitesi ile çevre kalitesi aras?nda do?rudan bir ili?ki vard?r. Hayat?n en gerekli temel maddesi olan su, kimyasal ve fiziksel kirlenmelere son derece elveri?li olmas? nedeniyle, ya?am? tehdit edebilen birçok hastal???n da kayna?? olabilmektedir. Bu nedenle ülkemizde su mevzuat? T.C. Orman ve Su ??leri Bakanl???’n?n kontrol ve denetimine tabidir. Yeterince temiz su kayna?? olmayan, etkin ar?tma sistemleri uygulayamayan ve kullan?lm?? sular?n? uygun biçimde uzakla?t?ramayan toplumlarda günümüzde hala kolera, tifo gibi hastal?klarla kar??la??labilmektedir. Dolay?s?yla, çevresel etmenler kontrol alt?nda tutularak içme suyunun kalitesi yükseltilebilir ve içme suyuna ait kalite parametrelerinin limit de?erlere uygunlu?u sa?lanabilir.

     

    Su Kalitesine Etki Eden Faktörler
    Sulara Uygulanan Filtrasyon ??lemleri, Kullan?lan Filtreleme ve Da??t?m Ekipmanlar?

    Su ar?tma teknolojileri ve su kalitesi yönetmeliklerinin geli?tirilmesine dayanarak, içme suyu kalitesini iyile?tirmek için daha iyi kaynak suyu ve/veya iyile?tirilmi? su ar?tma prosesleri dünya çap?nda yayg?n uygulamalar haline gelmi?tir. (GANG ve ark., 2017).


    2013 y?l?nda Sacchetti ve arkada?lar? taraf?ndan gerçekle?tirilen bir ara?t?rma çal??mas?nda mikro filtreli su dispenserlerinden elde edilen içme suyunun mikrobiyal kalitesi ile belediye musluk suyunun kalitesi aras?nda bir kar??la?t?rma yap?lm??t?r. Çal??mada toplam 233 su örne?i analize tabi tutulmu?tur. 22°C ve 37°C'de Escherichia coli, Enterokok, toplam Koliformlar, Staphylococcus aureus, Pseudomonasaeruginosa ve heterotrofik plaka say?s? analiz edilmi?tir. Buna ek olarak, suyun mikrobiyal kalitesini etkileyebilecek çe?itli faktörleri ara?t?rmak için her mikro filtreli su dispenser?ndan temel yap?sal ve i?levsel özellikleri hakk?nda bilgi toplanm??t?r. Numunelerin hiçbirinde Enterokok bulunmam??t?r. Musluk suyu içinde Toplam Koliform tespit edilmemi?tir. Ancak 5 farkl? mikro filtreli su dispenser?ndan al?nan örneklerde Toplam Koliform tespit edilmi?tir. S. aureus, bir adet mikrofiltre su örne?inde bulunmu?tur. Mikro filtreli su dispenserlar?ndan al?nan numunelerde P. aeruginosa daha s?k ve daha yüksek konsantrasyonlarda tespit edilmi?tir. Ortalama 22°C ve 37°C s?cakl?ktaki heterofilik plaka say?s?n?n musluk suyuna k?yasla mikro filtrelenmi? su numunelerinde belirgin ?ekilde daha yüksek oldu?u tespit edilmi?tir. Sonuç olarak, mikro filtreli su dispenserlar?n?n kullan?lmas?n?n dü?ünülenin aksine musluk suyunda ba?lang?çta bulunan bakteri say?s?n? zaman içinde art?rabilece?i ortaya konulmu?tur. Dolay?s?yla, da??t?lan suyun kalitesinin zaman içinde izlenmesi oldukça önemlidir. (SACCHETTI ve ark., 2013)


    Benzer ?ekilde, su ?ebekelerindeki kullan?lan boru hatlar? nedeniyle de da??t?m s?ras?nda su kalitesi etkilenebilmektedir.


    Kullan?lan boru malzemelerine, borunun kullan?m süresine ve suyun kalitesine ba?l? olarak borularda biyofilm olu?umu ve ayr?lmas?, istenmeyen maddelerin boru iç yüzeyinde birikimi veya bu maddelerin tekrar süspanse olmas? gibi sorunlar görülebilmektedir. (GANG ve ark., 2017). A?a??da ortalama 20 y?ll?k kullan?m ömrü olan borularda meydana gelen kirlilik türleri görülmektedir.

     

     

    Çevresel Etkiler
    S?cakl?k, çözünmü? organik karbon, pH, bromür konsantrasyonlar? ve operasyonel faktörler veya klor dozlar? ve temas süreleri, mikro kirleticiler ve patojenler su kalitesi için oldukça önemli di?er parametrelerdir (LEKKAS VE NIKOLAOU, 2004; ELMACI VE ARK., 2008). Ayr?ca iklimsel etki ve elveri?li iklimsel etkiye ba?l? olarak suda geli?ebilen bakteri gruplar? da su kalitesine do?rudan etki eden ba?l?ca etmenlerdendir (ARHEIMER ve ark.,2005). A??r? ya???lar?n ve ekolojik faktörlerin de sular? kirletme etkisinin oldu?u yap?lan pek çok ara?t?rma çal??mas?nda ortaya konmu?tur (BLOOMFIELD ve ark., 2006). 


    Türkiye, Avrupa Birli?i ve Amerika’da ?çme Sular?n?n Kalite Kontrolü
    Kalite parametrelerinin tan?mlanmas? ve bu parametrelere ait de?erlerin limitlendirilmesi yerel mevzuatlar ile gerçekle?tirilmektedir. Bu amaçla 1997 tarihinde ç?kan ‘‘Do?al Kaynak, Maden ve ?çme Sular? ile T?bbi Sular?n ?stihsali, Ambalajlanmas? ve Sat???’’ hakk?nda yönetmelikle su istasyonlar?nda aç?ktan sat?lan suyun halk sa?l??? için önemli bir risk olu?turdu?u tespit edilmi? ve aç?ktan su sat??? yasaklanm??t?r. Daha sonra içme sular? ile ilgili standartlar Avrupa Uyum Yasalar? çerçevesinde yeniden du?zenlenmi? ve ‘‘?nsani Tu?ketim Amaçl? Sular Hakk?nda Yönetmelik’’ 17 ?ubat 2005 tarih ve 25730 say?l? Resmi Gazete’de yay?nlanm??t?r. Bu Yönetmeli?in amac?, insani tüketim amaçl? sular?n teknik ve hijyenik ?artlara uygunlu?u ile sular?n kalite standartlar?n?n sa?lanmas?, kaynak sular? ve içme sular?n?n istihsali, ambalajlanmas?, etiketlenmesi, sat???, denetlenmesi ile ilgili usul ve esaslar? düzenlemektir.


    Bu yönetmelikte geçen tan?mlamalara göre içme suyu, jeolojik ko?ullar? uygun jeolojik birimlerin içinde do?al olarak olu?an, bir ç?k?? noktas?ndan sürekli akan veya teknik usullerle ç?kar?lan ve ilgili kurumca uygun görülen dezenfeksiyon, filtrasyon, çöktürme, safla?t?rma ve benzeri i?lemler uygulanabilen ve parametre de?erlerinin eksiltilmesi veya artt?r?lmas? suretiyle yönetmeli?in ilgili ekindeki parametre de?erleri elde edilen, etiketleme gerekliliklerini kar??layan ve sat?? amac? ile ambalajlanarak piyasaya arz edilen yer alt? sular?d?r. Ayn? yönetmelikte içme-kullanma suyu, genel olarak içme, yemek yapma, temizlik ve di?er evsel amaçlar ile, g?da maddelerinin ve di?er insani tüketim amaçl? ürünlerin haz?rlanmas?, i?lenmesi, saklanmas? ve pazarlanmas? amac?yla kullan?lan, orijinine bak?lmaks?z?n, orijinal haliyle ya da ar?t?lm?? olarak ister kayna??ndan isterse da??t?m a??ndan temin edilen ve yönetmeli?in ilgili ekindeki parametre de?erlerini sa?layan, ticari amaçl? sat??a arz edilmeyen sulard?r.


    Yönetmeli?e konu olan insani tüketim amaçl? su ise, orijinal haliyle ya da i?lendikten sonra, da??t?m a??, tanker, ?i?e veya kaplar ile tüketime sunulan içme, pi?irme, g?da haz?rlama ya da di?er evsel amaçlar için kullan?lan bütün sular ile suyun kalitesinin, g?da maddesinin nihai halinin sa?l??a uygunlu?unu etkilemeyece?i durumlar haricinde insani tüketim amaçl? ürünlerin veya g?da maddelerinin imalat?nda, i?lenmesinde, saklanmas?nda veya pazarlanmas?nda kullan?lan bütün sular olarak tan?mlanmaktad?r.


    Mevzuata göre belirlenen aral?klarla içme sular? E.coli, Enterokok, Koliform Bakteri, P. acruginosa, Anaerob sporlu sülfit redükte eden bakteriler, patojen Stafilokoklar, C.Perfringens, toplam canl? say?m? ve parazitler aç?s?ndan de?erlendirilir.


    Ayr?ca suyun fiziksel, kimyasal ve duyusal parametreleri, Akrilamid, Antimon, Arsenik, Benzen, Benzo (a) piren, Bor, Bromat, Kadmiyum, Krom, Bak?r, Siyanür, 1,2-ikloretan, Epikloridin, Florür, Kur?un, Civa, Nikel, Nitrat, Nitrit, Pestisitler, Toplam Pestisitler, Polisiklik aromatik hidrokarbonlar, Selenyum, Tetrakloreten ve trikloreten, toplam Trihalometanlar, Vinil Klorür, Alüminyum, Amonyum, Klorür, Renk, ?letkenlik, pH, Demir, Mangan, Koku, Oksitlenebilirlik, Sülfat, Sodyum, Tat, Toplam Organik Karbon, Bulan?kl?k olarak analiz edilir.
    Bunun yan? s?ra içme ve kullanma sular?nda Trityum ve Toplam Gösterge Dozu radyoaktivite parametreleri olarak kontrol edilmektedir. Toplam sertlik de suyun içimine etkiyen ama kritize edilmemi? bir kalite parametresi olarak kabul edilebilir.


    Avrupa Birli?i’nde ise 1980'de tan?t?lan ve 1998'de revize edilen ?çme Suyu Direktifi, yüksek kaliteli içme suyunun kullan?m?n? sa?lamaktad?r. AB kurumlar?n?n, üye devletlerin ve hizmet sa?lay?c?lar?n ortak çabalar?, içme suyu standartlar?yla uyumluluk oranlar?n?n artmas?na neden olmu?tur. EC içme suyu direktifinde belirtilen mikrobiyolojik ve kimyasal kalite kontrol parametreleri a?a??daki gibidir (COMMISSION DIRECTIVE (EU) 2015/1787, 2015):
    E.Coli, Koliform, Enterokok, Pseudomonas aeruginosa, Toplam Canl? Say?m?, Clostridium Perfringens, Alüminyum, Amonyum, Antimon, Arsenik, Benzo(a)piren, Benzen, Bor, Bromat, Kadmiyum, Klorür, Krom, ?letkenlik, Bak?r, Siyanür, 1,2 -dikloroetan, Florür, pH, Demir, Kur?un, Mangan, Civa, Nikel, Nitrat, Nitrit, Oksitlenebilirlik, Pestisit, Polisiklik Aromatik Karbonlar, Selenyum, Sodyum, Sülfat, Tetrakloreten, Toplam Trikloreten, Toplam Organik Karbon, Bulan?kl?k, Akrilamid, Epikloridin, Vinil Klorür, Alüminyum, Amonyum.


    ?çme suyu kalitesi içme suyu kaynaklar?n?n kalitesi ile çok yak?ndan ili?kilidir. Su kaynaklar?n?n, özellikle de yeralt? sular?n?n ve yüzey sular?n?n korunma seviyesi, maliyetleri de etkiledi?inden dolay? AB ?çme Suyu Direktifi için çok önemlidir.


    2010 y?l?nda AB üyesi devletlerin Direktif ile uyumunu ara?t?ran bir çal??mada yer alan sonuçlar yandaki tabloda yer almaktad?r. 


    Çal??mada ara?t?r?lan parametrelere ili?kin bildirilen veriler, AB'de içme suyu kalitesinin genel olarak çok iyi oldu?unu göstermektedir. Çal??man?n sonucuna göre, üye devletlerin büyük ço?unlu?unun (%99-100) mikrobiyolojik ve kimyasal parametreler için uygunluk gösterdi?i görülmü?tür. Uyum oranlar?n?n %99'dan daha az oldu?u görülen birkaç üye ülke için, ilgili büyük tedarikçiler taraf?ndan sunulan, tüm vatanda?lar?n içme suyunu güvenle kullanmas?n? sa?lamak için güçlendirilmi? önlemler al?nmas? gerekece?i ilgili raporda belirtilmi?tir (EU Directive 98/83/EC, 2010).


    Amerika’da içme ve kullanma sular?n?n kalitesini EPA ve FDA birlikte düzenlemektedir. EPA, içme suyunda 90'dan fazla kontaminantla ilgili yasal s?n?rlar getirmektedir. Bir kirleticinin yasal s?n?r? insan sa?l???n? koruyan seviyeyi ve su sistemlerinin mevcut en iyi teknolojiyi kullanarak elde edebilece?ini yans?t?r. EPA kurallar? su sistemlerini takip etmesi gereken su testi çizelgelerini ve yöntemlerini de belirler. EPA taraf?ndan belirlenen içme ve kullanma suyu kalite parametreleri; mikroorganizmalar, bula?ma, ürün kaynakl? bula?ma, inorganik bile?enler, organik bile?enler ve radyoaktif elementler olarak gruplara ayr?lm?? olmakla birlikte bu parametrelerin tamam? a?a??da verilmi?tir:


    Cryptosporidium, Giardia lambia, Heterotrophic plate count, Legionella, Toplam Koliform (E.Coli ve Koliform), Bulan?kl?k, Enterik patojenler, Brom, Klorür, Haloasetik asitler, Kloraminler, Toplam Klor, Serbest Klor, Antimon, Arsenik, Asbest, Baryum, Berilyum, Kadmiyum, Toplam Krom, Bak?r, Siyanür, Florür, Kur?un, Civa, Nitrat, Nitrit, Selenyum, Talyum, Akrilamid, Alaklor, Atrazin, Benzen, Benzopiren, Karbofuran, Karbon tetraklorür, Klordan, Klorbenzen, 2,4-D, Dalapon, 1,2-Dibromo-3-kloropropan, o-Diklorobenzen, p-Diklorobenzen, 1,2-Dikloroetan, 1,1-Dikloroetilen, cis-1,2-Dikloroetilen, trans-1,2-Dikloroetilen, Diklorometan, 1,2-Dikloropropan, Di(2-etilhegzil) adipat, Di (2-etilhegzil) fitalat, Dinoseb, Dioksin (2,3,7,8-TCDD), Dikuat, Endoyal, Endrin, Epikloridin, Etilbenzen, Etilen dibromür, Glifosat, Heptaklor, Heptaklor epoksit, Hegzaklorobenzen, Hegzakloroklopentadien, Lindan, Metoksiklor, Okzamil, Poliklorür bifenil, Pentaklorofenol, Pikloram, Simazin, Sitren, Tatrakloroetilen, Toulen, Tokzafen, 2,4,5-TP (Silveks), 1,2,4-Triklorobenzen, 1,1,1-Trikloroetan, 1,1,2-Trikloroetan, Trikloroetilen, Vinil klorür, Toplam Ksilen, Alfa ve beta partiküller, Radyum (226 ve 228) ve Uranyum.


    Güvenli ?çme Suyu Yasas? (SDWA), e?er standartlar en az?ndan EPA ulusal standartlar?na uygunsa, kendi ülkelerine içme suyu standartlar?n? koyma ve uygulama f?rsat? verir. EPA, içme suyunda mevcut oldu?u dü?ünülen ancak SDWA kapsam?nda sa?l?k esasl? standartlara sahip olmayan kirleticiler için veri toplamak için Düzenlenmemi? Kirletici ?zleme Program?'n? kullanmaktad?r. Her be? y?lda bir yap?lan bir EPA, ço?unlukla Kirletici Aday Listesi temel al?narak kirleticilerin listesini gözden geçirir. Yap?lan kirletici izleme programlar?nda takip edilen kritik parametreler genel olarak azot, nitrit, nitrat, klor, bulan?kl?k parametreleri ile E. Coli, Koliform, Enterokok gibi mikroorganizma say?lar?d?r (Public Notification (PN) Rule, 2000).


    SONUÇ
    Su, hem ekolojik sistemin bir parças? hem de canl?l???n devam? için vazgeçilmez bir kaynakt?r. Dolay?s?yla kalitesi tüm dünyada etkin parametrelerle kontrol edilmektedir. Sürekli art?? gösteren dünya nüfusuna ve sanayi at?klar?na ba?l? olarak su kaynaklar?n?n kirlili?inin kontrol alt?na al?nmas? ve bu kaynaklar?n tükenmemesi insan sa?l??? aç?s?ndan çok önemlidir. Bu nedenle suyun kalite parametreleri ve kirlili?e etki eden tüm faktörlerin Avrupa Birli?i üye ülkelerinde ve Amerika’da oldu?u gibi ülkemizde de daha geni? çerçeveli kontrolü ve takibi sa?lanmal?d?r. 
    Türkiye’ye özgü kirlilik etmenleri iklimsel, fiziksel, mikrobiyolojik, teknolojik ve altyap? aç?lar?ndan daha kapsaml? ara?t?rma çal??malar? yap?larak incelenmelidir.


    KAYNAKLAR
    * ARHEIMER B., ANDREASSON J., FOGELBERG S., JOHNSSON H., PERS C. B., PERSSON K. 2005. Climate Change impact on water quality: model results from southern Sweden. Ambio., 34, (7), 559-566.


    * BLOOMFIELD J. P., WILLIAMS R. J., GOODY D. C., CAPE J.N., GUHA P. 2006. Impacts of climate change on the fate and behaviour of pesticides in surface and groundwater-A UK perspective. Science of the Total Environment, 369, (1-3), 163-177.


    * COMMISSION DIRECTIVE (EU) 2015/1787. 2015. Annexes II and III to Council Directive 98/83/EC on the quality of water intended for human consumption.


    * ELMACI A., TOPAC F. O., OZENGIN N., TEKSOY A., KURTOGLU S., BASKAYA H. S. 2008, Evaluation of Physical, chemical and microbiological properties of lake Uluabat, Turkey. J. Environ. Biol., 29, (2), 205-210. 


    * EU DIRECTIVE 98/83/EC, 2008-2010. Synthesis Report on The Quality of Drinking Water in The EU Examining the Member States' Reports For The Period 2008-2010. 


    * http://ec.europa.eu/environment/water/waterdrink/index_en. html


    * ?nsani Tu?ketim Amaçl? Sular Hakk?nda Yönetmelik, 2005, Resmi Gazete say?: 25730.


    * LEKKAS T. D., NIKOLAOU A. D. 2004. Degradation Kinetics of Disinfection By-Products in Drinking Water. Environmental Engineering Science, 493-506.


    * LIU G., ZHANG Y., KNIBBE K.J., FENG C., LIU W., MEDEMA G., MEER W. 2017. Potential Impacts of Changing Supply-Water Quality on Drinking Water Distribution: A Review. Water Research, 116, 135-148.


    * SACCHETTI G., LUCA D., DORMI A., GUBERTI E., ZANETTI F. 2013. Microbial Quality of Drinking Water From Microfiltered Waterdispensers. Nt. J. Hyg. Environ. Health, 217, 255-259.


    * THE PUBLIC NOTOFOCATION RULE, 2000. A Quick Reference Guide (Public Noti cation (PN) Rule, 65 FR 25982, May 4.


    * The Public Notification Rule: A Quick Reference Guide (Public Notification (PN) Rule, 65 FR 25982, May 4, 2000.


    * www.epa.gov/sdwa